Dünya 18:19 22.11.2023

Rütte NATO rəhbəri postuna əsas namizəd oldu

Niderland tarixində ən uzun müddət - 13 il baş nazir olan Mark Rütte təqaüdə çıxmaq niyyətində deyil. Bir çox NATO üzvü onu 2024-cü il oktyabrın 1-də vəzifəsini tərk edəcək Yens Stoltenberqin yerinə keçməyə əsas namizəd hesab edir. 

Qaynarinfo xəbər verir ki, bu barədə "Bloomberg"ə Alyansın yeni liderinin seçilməsi ilə bağlı müzakirələrdən xəbəri olan bir neçə şəxs bildirib.

Rüttenin koalisiya hökuməti miqrasiyanın qarşısının alınması ilə bağlı mübahisələr fonunda iyul ayında dağılıb. O, noyabrın 22-də Niderlandda keçiriləcək ümumi seçkilərin nəticələrinə görə yeni kabinet formalaşdıqdan sonra siyasətdən gedəcəyini bildirib.

"Bloomberg" mənbələrindən biri bildirib ki, Niderland hökuməti Rüttenin noyabrda NATO-ya rəhbərlik etməyə hazır olduğunu deməsindən sonra Vaşinqtonla onun şanslarını müzakirə edib. Başqa biri deyib ki, Ağ Ev əvvəllər iki dəfə Rüttenin planları ilə maraqlanıb, lakin o, hökumətin belə tezliklə dağılacağını gözləmirdi.

Baş katibin namizədliyi Alyansın bütün üzvləri tərəfindən yekdilliklə təsdiqlənməlidir, lakin ABŞ-ın mövqeyi ən böyük çəkiyə malikdir. Rütte həmçinin Macarıstan və Türkiyə ilə yaxşı münasibətlər saxlayır, onların liderləri bəzən digər NATO üzvlərinə qarşı çıxırlar (və hələ də İsveçin daxil olmasını təsdiqləmirlər). Onun namizədliyi Rusiyaya qarşı ən sərt mövqe tutan Şərqi Avropa ölkələrinə də uyğun olmalıdır, baxmayaraq ki, onların öz nümayəndələri - Estoniyanın hazırkı baş naziri Kaya Kallas və Latviyanın keçmiş baş naziri, hazırkı xarici işlər naziri Krisjanis Karins də bu vəzifəni tutmağa hazır olduqlarını bəyan ediblər.

Rütte hökuməti Ukraynanı Rusiyanın təcavüzünə qarşı mübarizədə fəal dəstəkləyib, bir sıra mühüm təşəbbüslər, xüsusən də F-16 qırıcılarının tədarükü ilə bağlı çıxış edib. Kiel Dünya İqtisadiyyatı İnstitutunun iyulun 31-nə olan məlumatına görə, Niderland Kiyevə ümumilikdə 4,1 milyard avro ayırıb (Ukraynanın müttəfiqləri arasında mütləq ifadədə 8-ci yer və 0,45%-lə ÜDM-ə nisbətdə 12-ci yer). Bunun 2,5 milyard avrosu hərbi, 1 milyardı maliyyə, 0,6 milyardı isə humanitar yardım formasındadır.

"Bloomberg" qeyd edir ki, baş katibin namizədliyi NATO sammitinin keçiriləcəyi 2024-cü ilin yayına qədər və daha yaxşı olar ki, daha erkən razılaşdırılmalıdır.

Niderlandın nümayəndələri Şimali Atlantika Alyansına üç dəfə (istənilən digər ölkələrin siyasətçilərindən daha çox) rəhbərlik ediblər - 1960 və 2000-ci illərdə, həmçinin NATO tarixində ən uzun müddət, 1971-1984-cü illərdə təşkilata əvvəllər Niderlandın xarici işlər naziri olmuş Yozef Luns başçılıq edib.

Nizami Bağırov